«Μαμά, γιατί δεν με αγαπάς όπως την Ελένη;» – Μια εξομολόγηση για τα γηρατειά, τις σκιές και τις αλήθειες που δεν ειπώθηκαν ποτέ
«Μαμά, γιατί δεν με αγαπάς όπως την Ελένη;»
Η φωνή μου έτρεμε, τα μάτια μου ήταν υγρά, κι όμως ήμουν ήδη εβδομήντα χρονών όταν το ξεστόμισα. Η μητέρα μου, η κυρία Σοφία, καθόταν απέναντί μου στο παλιό σαλόνι της Θεσσαλονίκης, εκεί που μεγάλωσα. Το ρολόι στον τοίχο χτυπούσε ρυθμικά, σαν να μετρούσε τις στιγμές που έχασα περιμένοντας μια απάντηση.
«Μαρία, πάλι τα ίδια; Είσαι μεγάλη γυναίκα πια. Αυτά είναι παιδικά πράγματα», είπε ψυχρά, χωρίς να με κοιτάξει στα μάτια.
Ένιωσα το στομάχι μου να σφίγγεται. Πόσες φορές είχα ακούσει αυτή τη φράση; Πόσες φορές είχα καταπιεί τα λόγια μου για να μην ταράξω την ησυχία του σπιτιού; Η Ελένη, η μικρότερη αδελφή μου, ήταν πάντα το αστέρι. Η πρώτη στο σχολείο, η πιο όμορφη, η πιο κοινωνική. Εγώ ήμουν η ήσυχη, η «καλή», αυτή που δεν έδινε ποτέ αφορμές.
Θυμάμαι ακόμα εκείνο το καλοκαίρι του ’65, όταν ο πατέρας μας έφυγε ξαφνικά από τη ζωή. Η μητέρα βυθίστηκε στη θλίψη και εγώ έπρεπε να μεγαλώσω απότομα. Η Ελένη έκλαιγε κάθε βράδυ και εγώ της χάιδευα τα μαλλιά. Όμως η μαμά ερχόταν πάντα σ’ εκείνη. Εμένα με άφηνε να παλεύω μόνη με τους φόβους μου.
Τα χρόνια πέρασαν. Παντρεύτηκα τον Νίκο, έναν ήσυχο άνθρωπο που δούλευε στο λιμάνι. Κάναμε δύο παιδιά, τον Γιώργο και τη Σοφία. Η ζωή μας ήταν απλή, γεμάτη μικρές χαρές και μεγάλες αγωνίες. Η Ελένη παντρεύτηκε έναν γιατρό, τον Δημήτρη, και μετακόμισε στην Αθήνα. Η μητέρα μας πήγαινε συχνά να τη βλέπει – εμένα με επισκεπτόταν σπάνια.
«Μαμά, γιατί δεν έρχεσαι ποτέ στο σπίτι μας; Τα παιδιά σε περιμένουν», της είχα πει κάποτε.
«Έχω δουλειές, Μαρία μου. Και ξέρεις… στην Αθήνα είναι πιο δύσκολα τα πράγματα για την Ελένη. Θέλει βοήθεια», απαντούσε πάντα.
Και εγώ έμενα να μαζεύω τα κομμάτια μου. Έμαθα να μην ζητάω πολλά. Να μην ενοχλώ. Να είμαι «καλή».
Τα χρόνια κύλησαν σαν νερό. Τα παιδιά μεγάλωσαν και έφυγαν για σπουδές. Ο Νίκος αρρώστησε και τον έχασα πριν πέντε χρόνια. Έμεινα μόνη σε ένα διαμέρισμα γεμάτο αναμνήσεις και σιωπές.
Κάθε απόγευμα έβλεπα από το παράθυρο τα παιδιά της γειτονιάς να παίζουν. Άκουγα τις φωνές τους και θυμόμουν τα δικά μου παιδιά μικρά – και εμένα να προσπαθώ να τα προστατέψω από όλα όσα δεν κατάφερα να προστατέψω τον εαυτό μου.
Η Ελένη ερχόταν στη Θεσσαλονίκη μόνο για γιορτές. Όταν μαζευόμασταν όλοι μαζί στο τραπέζι της μητέρας, εκείνη καθόταν πάντα δίπλα της. Μιλούσαν χαμηλόφωνα, γελούσαν με αστεία που εγώ δεν καταλάβαινα. Κάποτε τόλμησα να ρωτήσω τον αδελφό μας τον Πέτρο:
«Πέτρο, εσύ νιώθεις ποτέ ότι η μαμά αγαπάει περισσότερο την Ελένη;»
Με κοίταξε απορημένος.
«Εσύ ακόμα με αυτά ασχολείσαι; Άφησέ τα πια…»
Όμως εγώ δεν μπορούσα να τα αφήσω. Ήταν πληγές που δεν έκλειναν ποτέ.
Πριν λίγους μήνες, όταν μπήκα στα εβδομήντα, ένιωσα μια περίεργη ανάγκη να μιλήσω. Να πω όλα όσα κράτησα μέσα μου τόσα χρόνια. Έτσι βρέθηκα απέναντι στη μητέρα μου εκείνο το απόγευμα.
«Μαμά…»
Με κοίταξε επιφυλακτικά.
«Θέλω να σου πω κάτι που με βαραίνει χρόνια.»
Σιώπησε. Το ρολόι συνέχισε να χτυπάει.
«Πάντα ένιωθα ότι προτιμούσες την Ελένη. Ότι εγώ ήμουν απλώς… δεδομένη.»
Έκανε μια κίνηση με το χέρι της, σαν να ήθελε να διώξει μακριά τα λόγια μου.
«Μαρία, δεν ξέρεις τι λες… Όλες οι μάνες αγαπάνε τα παιδιά τους το ίδιο.»
«Δεν είναι αλήθεια αυτό», ψιθύρισα. «Και το ξέρεις.»
Για πρώτη φορά είδα τα μάτια της να βουρκώνουν.
«Ήσουν πάντα δυνατή, Μαρία. Δεν σε χρειαζόμουν όπως την Ελένη.»
Έμεινα άφωνη. Ήταν αυτό δικαιολογία; Ήταν αυτό αγάπη;
Γύρισα σπίτι και κάθισα στο παλιό μπαλκόνι. Η Θεσσαλονίκη απλωνόταν μπροστά μου – φώτα, θόρυβοι, μυρωδιές από σουβλάκια και θαλασσινό αέρα. Ένιωθα πιο μόνη από ποτέ.
Τις επόμενες μέρες άρχισα να σκέφτομαι τη ζωή μου αλλιώς. Μήπως τελικά δεν πάλεψα αρκετά για τη δική μου ευτυχία; Μήπως έμεινα στη σκιά της Ελένης επειδή έτσι με βόλευε; Ή μήπως απλώς ήθελα τόσο πολύ να με αγαπήσουν που ξέχασα να αγαπήσω τον εαυτό μου;
Ένα βράδυ χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν η κόρη μου η Σοφία.
«Μαμά, είσαι καλά; Σε νιώθω λίγο πεσμένη τελευταία.»
Για πρώτη φορά της μίλησα ανοιχτά για όλα όσα ένιωθα.
«Ξέρεις, Σοφία… Μην αφήσεις ποτέ κανέναν να σε κάνει να νιώθεις λιγότερη. Ούτε εμένα.»
Έκλαψε στο τηλέφωνο.
«Μαμά, εσύ ήσουν πάντα το πρότυπό μου.»
Έκλεισα το τηλέφωνο και ένιωσα ένα βάρος να φεύγει από πάνω μου.
Τώρα που πλησιάζω τα ογδόντα, αναρωτιέμαι: Άξιζε άραγε όλη αυτή η σιωπή; Μήπως αν είχα μιλήσει νωρίτερα θα είχαν αλλάξει τα πράγματα;
Εσείς τι λέτε; Πόσο εύκολο είναι τελικά να συγχωρέσουμε – όχι τους άλλους, αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό;