Σταμάτησα να βοηθάω τον γιο μου και τώρα δεν μπορώ να δω την εγγονή μου: Ένας χρόνος χωρίς εκείνη
«Μαμά, αν δεν μπορείς να βοηθήσεις άλλο, καλύτερα να μην ανακατεύεσαι καθόλου!»
Η φωνή του Νίκου αντήχησε στο μικρό διαμέρισμα της Κυψέλης σαν κεραυνός. Τα χέρια μου έτρεμαν καθώς κρατούσα το ακουστικό. Ήταν η τρίτη φορά μέσα σε δύο εβδομάδες που ο γιος μου μιλούσε έτσι. Δεν ήξερα αν έπρεπε να απαντήσω ή να κλείσω το τηλέφωνο. Η καρδιά μου χτυπούσε δυνατά, σαν να ήθελε να σπάσει το στήθος μου.
«Νίκο, παιδί μου, δεν είναι ότι δεν θέλω… Απλώς δεν έχω πια. Η σύνταξη δεν φτάνει ούτε για τα φάρμακά μου», ψιθύρισα με σπασμένη φωνή.
«Εντάξει, τότε. Μην περιμένεις να ξαναδείς τη μικρή. Δεν θέλω να σε ξαναδώ ούτε εγώ!»
Έκλεισε το τηλέφωνο με δύναμη. Έμεινα να κοιτάζω το άδειο δωμάτιο, τα παιχνίδια της μικρής Ελένης που είχα αγοράσει πέρυσι ακόμα σκορπισμένα στη γωνία. Ένα δάκρυ κύλησε στο μάγουλό μου. Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Όλη μου τη ζωή την αφιέρωσα στον Νίκο. Από τότε που πέθανε ο πατέρας του σε εκείνο το ατύχημα στο εργοστάσιο, ήμουν και μάνα και πατέρας. Δούλευα καθαρίστρια σε σπίτια, έπλενα σκάλες, έκανα ό,τι μπορούσα για να μη λείψει τίποτα στο παιδί μου. Θυμάμαι ακόμα τα βράδια που γύριζα κατάκοπη και τον έβρισκα να διαβάζει μόνος του στην κουζίνα. Του έφτιαχνα λίγο χαμομήλι και του έλεγα ιστορίες για να ξεχάσει τη μοναξιά του.
Όταν παντρεύτηκε τη Σοφία, χάρηκα τόσο πολύ. Ήταν καλό κορίτσι, από καλή οικογένεια, με αρχές. Όμως τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα φανταζόμουν. Ο Νίκος έχασε τη δουλειά του στην κρίση του 2012 και από τότε όλα άλλαξαν. Η Σοφία άρχισε να δουλεύει σε ένα σούπερ μάρκετ, αλλά τα λεφτά δεν έφταναν. Εγώ έδινα ό,τι μπορούσα από τη σύνταξή μου — άλλοτε για το νοίκι τους, άλλοτε για τα έξοδα της μικρής.
Η Ελένη ήταν το φως της ζωής μου. Από μωρό την κρατούσα αγκαλιά, της τραγουδούσα παραδοσιακά τραγούδια και της μάθαινα να λέει «γιαγιά» πριν καν πει «μαμά». Κάθε Κυριακή ερχόταν σπίτι μου και φτιάχναμε μαζί κουλουράκια. Τη μέρα που πήγε πρώτη φορά σχολείο, ήμουν εκεί — πρώτη στην αυλή, με δάκρυα χαράς στα μάτια.
Όμως όσο περνούσαν τα χρόνια, ο Νίκος άλλαζε. Έγινε νευρικός, απόμακρος. Τα οικονομικά προβλήματα τον έπνιγαν. Μια μέρα ήρθε σπίτι και άρχισε να φωνάζει:
«Όλοι με κατηγορούν! Η Σοφία λέει πως δεν κάνω τίποτα σωστά, εσύ λες πως πρέπει να προσπαθήσω περισσότερο… Δεν αντέχω άλλο!»
Προσπάθησα να τον αγκαλιάσω, αλλά με απώθησε.
«Άσε με! Δεν θέλω κανέναν!»
Από τότε άρχισε να ζητάει όλο και περισσότερα χρήματα. Στην αρχή έδινα χωρίς δεύτερη σκέψη — ήταν το παιδί μου! Όμως η σύνταξη των 650 ευρώ δεν έφτανε πια ούτε για τα βασικά. Άρχισα να κόβω από παντού: σταμάτησα να αγοράζω φρούτα, μείωσα τα φάρμακά μου στη μέση, έσβηνα το θερμοσίφωνο για να μην καίει ρεύμα.
Μια μέρα πήγα στην τράπεζα και είδα ότι το υπόλοιπο ήταν μόλις 42 ευρώ. Εκείνη τη νύχτα δεν κοιμήθηκα καθόλου. Την επόμενη φορά που ο Νίκος ζήτησε χρήματα, του είπα την αλήθεια.
«Δεν έχω άλλο, παιδί μου. Πρέπει να ζήσω κι εγώ…»
Η απάντησή του ήταν ψυχρή:
«Τότε μην περιμένεις τίποτα από μένα.»
Από εκείνη τη μέρα πέρασε ένας χρόνος χωρίς ούτε ένα τηλεφώνημα, χωρίς μια φωτογραφία της Ελένης. Τις πρώτες εβδομάδες περίμενα κάθε μέρα μήπως χτυπήσει το τηλέφωνο ή την πόρτα. Κάθε φορά που άκουγα παιδικές φωνές στην πολυκατοικία, πεταγόμουν στο παράθυρο μήπως δω την εγγονή μου.
Οι γείτονες άρχισαν να ρωτούν:
«Τι έγινε η μικρή; Δεν την βλέπουμε πια…»
Έλεγα ψέματα πως είναι άρρωστη ή πως έχουν πολλές δραστηριότητες. Ντρεπόμουν να παραδεχτώ ότι ο ίδιος μου ο γιος με είχε αποκόψει από τη ζωή του.
Τα βράδια κάθομαι μόνη στην κουζίνα και κοιτάζω τις φωτογραφίες μας: η Ελένη με το πρώτο της ποδήλατο, τα γενέθλιά της με το ροζ φόρεμα που της είχα αγοράσει, οι διακοπές μας στη Χαλκιδική όταν ήταν τεσσάρων χρονών. Κάθε φωτογραφία είναι μια μαχαιριά στην καρδιά.
Προσπάθησα να επικοινωνήσω μαζί τους — τηλεφωνούσα, έστελνα μηνύματα στη Σοφία, ακόμα και γράμματα άφησα κάτω από την πόρτα τους. Καμία απάντηση. Μια μέρα πήγα έξω από το σχολείο της Ελένης και την είδα από μακριά στην αυλή. Ήθελα τόσο πολύ να τρέξω κοντά της, αλλά φοβήθηκα μήπως δημιουργήσω σκηνή.
Σκέφτηκα να πάω σε δικηγόρο για δικαίωμα επικοινωνίας ως γιαγιά, αλλά τι θα κερδίσω; Να βλέπω την εγγονή μου με δικαστική απόφαση; Πώς θα νιώθει εκείνη; Θα με βλέπει σαν ξένη;
Οι φίλες μου λένε:
«Μαρία, πρέπει να σκεφτείς τον εαυτό σου τώρα.»
Αλλά πώς; Όλη μου η ζωή ήταν ο Νίκος και η Ελένη. Δεν ξέρω ποια είμαι χωρίς αυτούς.
Κάποιες φορές θυμώνω τόσο πολύ με τον γιο μου που θέλω να του γράψω ένα γράμμα γεμάτο παράπονο:
«Πώς μπόρεσες να πετάξεις τη μάνα σου έτσι; Ξέχασες όλες τις θυσίες;»
Άλλες φορές νιώθω ενοχές — μήπως έκανα κάτι λάθος; Μήπως τον πίεσα πολύ; Μήπως δεν του έδειξα αρκετή αγάπη όταν ήταν μικρός;
Τον τελευταίο χρόνο έχασα τον ύπνο μου. Ξυπνάω μέσα στη νύχτα και ακούω τη φωνή της Ελένης στο μυαλό μου:
«Γιαγιά, θα παίξουμε;»
Και μετά σιωπή.
Πριν λίγες μέρες συνάντησα τυχαία τη Σοφία στο σούπερ μάρκετ. Με κοίταξε αμήχανα και έκανε πως δεν με είδε. Πλησίασα διστακτικά.
«Σοφία… Πώς είναι η μικρή;»
Με κοίταξε ψυχρά.
«Είναι καλά. Αλλά καλύτερα να μην ανακατεύεστε άλλο.»
Έφυγε βιαστικά αφήνοντάς με μετέωρη ανάμεσα στα ράφια με τα μακαρόνια και τις κονσέρβες.
Τώρα περνάει ένας χρόνος χωρίς την Ελένη. Κάθε μέρα είναι πιο δύσκολη από την προηγούμενη. Οι γιορτές πλησιάζουν κι εγώ στολίζω το δέντρο μόνη μου — βάζω πάντα το στολίδι που είχε φτιάξει εκείνη στο νηπιαγωγείο.
Σκέφτομαι συχνά: αξίζει η αγάπη μας να εξαρτάται από τα χρήματα; Πώς γίνεται μια μάνα να γίνει ξένη για το ίδιο της το παιδί;
Αν ήσουν εσύ στη θέση μου, τι θα έκανες; Θα προσπαθούσες ξανά ή θα άφηνες τον χρόνο να γιατρέψει τις πληγές;