«Δεν είμαι αρκετή για σένα, Λάνα;» – Η εξομολόγηση μιας μητέρας στην Ελλάδα του σήμερα
«Μαμά, δεν καταλαβαίνεις! Δεν είναι μόνο το ότι δεν μπορείς να βοηθήσεις οικονομικά, είναι ότι δεν προσπαθείς καν!»
Η φωνή της Λάνας αντηχεί ακόμα στ’ αυτιά μου, σαν να την ακούω κάθε βράδυ που ξαπλώνω στο παλιό μου κρεβάτι, στο μικρό διαμέρισμα της Κυψέλης. Πόσες φορές έχω αναρωτηθεί αν είμαι αρκετή για το παιδί μου; Πόσες φορές έχω μετρήσει τα ψιλά μου, προσπαθώντας να της πάρω κάτι παραπάνω, να της δείξω ότι είμαι εδώ, έστω κι αν η σύνταξή μου δεν φτάνει ούτε για τα βασικά;
Η Λάνα γεννήθηκε όταν ήμουν ήδη σαράντα δύο. Ο άντρας μου, ο Μανώλης, είχε φύγει νωρίς, από καρδιά. Έμεινα μόνη, με ένα βρέφος στην αγκαλιά και μια ζωή που έπρεπε να ξαναχτίσω από την αρχή. Δούλεψα σε καθαριστήρια, σε σπίτια, έπλενα σκάλες, έκανα ό,τι μπορούσα για να μη λείψει τίποτα στη Λάνα. Δεν είχαμε πολλά, αλλά είχαμε ο ένας τον άλλον. Ή έτσι νόμιζα.
Τώρα, στα εβδομήντα μου, η Λάνα είναι παντρεμένη με τον Κώστα. Ο Κώστας καλό παιδί, αλλά οι γονείς του, ο κύριος Στέλιος και η κυρία Μαρία, έχουν λεφτά. Έχουν σπίτι στη Βούλα, εξοχικό στην Αίγινα, δίνουν στα παιδιά τους ό,τι ζητήσουν. Όταν η Λάνα έμεινε έγκυος, αυτοί έτρεξαν να της αγοράσουν καρότσι, κούνια, ακόμα και να πληρώσουν τη μαία. Εγώ, με το ζόρι μπόρεσα να της πάρω ένα σετ φορμάκια από τη λαϊκή.
«Μαμά, δεν είναι δίκαιο να μην μπορείς να βοηθήσεις. Βλέπεις τι κάνουν οι γονείς του Κώστα; Εγώ νιώθω ότι δεν έχω κανέναν από τη δική μου πλευρά!» μου είπε μια μέρα, με τα μάτια της να γυαλίζουν από θυμό και απογοήτευση.
«Λάνα μου, ξέρεις πόσο σ’ αγαπάω. Ξέρεις τι έχω περάσει για σένα. Δεν έχω να σου δώσω λεφτά, αλλά έχω να σου δώσω αγάπη, φροντίδα, χρόνο…»
«Δεν φτάνει, μαμά! Δεν φτάνει!»
Έμεινα να την κοιτάζω, με τα λόγια της να με τρυπούν σαν μαχαίρι. Πόσο εύκολο είναι να ξεχάσεις όσα σου έδωσε κάποιος, όταν τα υλικά αγαθά μπαίνουν στη μέση; Πόσο εύκολο είναι να μετράς την αγάπη με ευρώ και δώρα;
Τις επόμενες μέρες, η Λάνα δεν μου τηλεφώνησε. Ούτε εγώ της τηλεφώνησα. Ένιωθα ντροπή, θυμό, αλλά και μια βαθιά θλίψη. Πήγα στη λαϊκή, πήρα λίγα φρούτα και γύρισα σπίτι. Κάθισα στο τραπέζι, έβαλα το κεφάλι στα χέρια μου και έκλαψα. Για τον Μανώλη που δεν είναι εδώ να με στηρίξει. Για τη Λάνα που δεν βλέπει πια τη μάνα της, αλλά μόνο μια τσέπη που δεν γεμίζει. Για μένα, που νιώθω άχρηστη.
Το βράδυ, χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν η φίλη μου η Ελένη.
«Τι έχεις, Μαρία; Η φωνή σου ακούγεται βαριά.»
«Η Λάνα… μου είπε ότι δεν είμαι αρκετή. Ότι δεν τη βοηθάω όπως οι πεθεροί της.»
«Μην το παίρνεις κατάκαρδα. Τα παιδιά σήμερα έχουν μάθει αλλιώς. Εσύ έκανες ό,τι μπορούσες. Μην αφήνεις να σε ρίχνει αυτό.»
«Ναι, αλλά πονάει, Ελένη. Πονάει πολύ.»
Τις επόμενες μέρες, προσπαθούσα να βρω τρόπους να βοηθήσω τη Λάνα. Έπλεξα ένα σκουφάκι για το μωρό, έφτιαξα γλυκό του κουταλιού, πήγα να της τα αφήσω στην πόρτα. Δεν άνοιξε. Μόνο ένα μήνυμα: «Ευχαριστώ, μαμά.» Ψυχρό, απόμακρο.
Στο μεταξύ, άκουγα από τη γειτονιά ότι οι γονείς του Κώστα τους πήγαν ταξίδι στην Ιταλία. Η Λάνα ανέβαζε φωτογραφίες στο Facebook, γελαστή, αγκαλιά με το μωρό και τον Κώστα, με φόντο τη Ρώμη. Εγώ, στο μικρό μου σαλόνι, να κοιτάζω την οθόνη και να αναρωτιέμαι: Πού έκανα λάθος;
Μια μέρα, αποφάσισα να της μιλήσω. Πήρα το λεωφορείο, πήγα στο σπίτι της στη Νέα Σμύρνη. Χτύπησα το κουδούνι. Άνοιξε η Λάνα, με το μωρό στην αγκαλιά.
«Τι θες, μαμά;»
«Να σε δω. Να σου μιλήσω. Μπορώ να μπω;»
Με άφησε να περάσω, αλλά το βλέμμα της ήταν σκληρό. Κάθισα στον καναπέ, εκείνη απέναντι.
«Λάνα, ξέρω ότι σε πίκρανα. Ξέρω ότι δεν μπορώ να σου δώσω όσα οι πεθεροί σου. Αλλά θέλω να ξέρεις ότι σ’ αγαπάω. Ότι είμαι εδώ για σένα, όπως ήμουν πάντα.»
«Μαμά, δεν καταλαβαίνεις. Εγώ νιώθω μόνη. Όταν έχω ανάγκη, δεν μπορώ να στηριχτώ σε σένα. Οι γονείς του Κώστα είναι πάντα εκεί, με λεφτά, με βοήθεια. Εσύ… μόνο λόγια.»
«Λόγια; Λάνα, μεγάλωσες με λόγια; Μεγάλωσες με θυσίες, με ιδρώτα, με νύχτες που δεν κοιμήθηκα για να έχεις εσύ γάλα. Μεγάλωσες με αγάπη. Δεν έχω να σου δώσω λεφτά, αλλά έχω να σου δώσω εμένα.»
Η Λάνα με κοίταξε, τα μάτια της γέμισαν δάκρυα. Για μια στιγμή νόμιζα ότι θα έρθει να με αγκαλιάσει. Αντίθετα, σηκώθηκε και πήγε στο άλλο δωμάτιο. Έμεινα μόνη, να κοιτάζω το μωρό που με παρατηρούσε με τα μεγάλα του μάτια.
«Εσύ, μικρούλι μου, θα με αγαπάς άραγε όταν μεγαλώσεις; Ή κι εσύ θα με μετράς με τα λεφτά;»
Η Λάνα γύρισε, σκούπισε τα μάτια της.
«Συγγνώμη, μαμά. Αλλά νιώθω πίεση. Ο Κώστας συγκρίνει συνέχεια τις οικογένειές μας. Λέει ότι οι δικοί του βοηθάνε, ότι εγώ δεν έχω κανέναν. Νιώθω λίγη.»
«Δεν είσαι λίγη, παιδί μου. Κι εγώ δεν είμαι λίγη. Είμαστε απλά άνθρωποι που παλεύουν. Δεν είναι όλα στη ζωή λεφτά. Κάποτε θα το καταλάβεις.»
Έφυγα από το σπίτι της με βαριά καρδιά. Στο δρόμο, σκεφτόμουν τα λόγια της. Μήπως έφταιξα που δεν της έμαθα να εκτιμάει τα απλά; Μήπως έπρεπε να είμαι πιο αυστηρή; Ή μήπως η κοινωνία μας έχει αλλάξει τόσο, που τα παιδιά μας μετράνε την αξία μας με το πορτοφόλι;
Τις επόμενες εβδομάδες, η σχέση μας παρέμεινε ψυχρή. Μόνο τυπικά τηλεφωνήματα, μόνο μηνύματα για το μωρό. Η μοναξιά μου έγινε πιο βαριά. Άρχισα να πηγαίνω πιο συχνά στην εκκλησία, να ανάβω ένα κερί για τη Λάνα, να ζητάω από τον Θεό να της μαλακώσει την καρδιά.
Μια μέρα, με πήρε τηλέφωνο.
«Μαμά, μπορείς να κρατήσεις το μωρό αύριο; Έχω μια δουλειά.»
Η καρδιά μου χτύπησε δυνατά. «Φυσικά, παιδί μου. Ό,τι θες.»
Ήρθε το πρωί, μου άφησε το μωρό. Το κράτησα αγκαλιά, του τραγούδησα, του μίλησα για τον παππού του, για τα παιδικά χρόνια της μαμάς του. Ένιωσα ξανά χρήσιμη, ξανά μητέρα.
Όταν γύρισε η Λάνα, με βρήκε να κρατάω το μωρό και να του λέω ιστορίες.
«Μαμά… ευχαριστώ.»
Δεν είπα τίποτα. Την κοίταξα μόνο. Ίσως, σιγά σιγά, να καταλάβει ότι η αγάπη δεν μετριέται με χρήματα. Ότι η μάνα είναι μάνα, ό,τι κι αν γίνει.
Αναρωτιέμαι όμως: Πόσες μάνες στην Ελλάδα νιώθουν όπως εγώ; Πόσες φορές πρέπει να αποδείξουμε την αξία μας στα ίδια μας τα παιδιά; Και τελικά, τι αξίζει περισσότερο στη ζωή; Θα ήθελα να ακούσω τη γνώμη σας…