Δεν είμαι ούτε νταντά, ούτε υπηρέτρια: Η μέρα που είπα στην κόρη μου ότι έχω κι εγώ ζωή
«Μαμά, μπορείς να κρατήσεις τα παιδιά και σήμερα; Έχω δουλειά μέχρι αργά.» Η φωνή της Μαρίας ακούστηκε βιαστική, σχεδόν απαιτητική, από το τηλέφωνο. Κοίταξα το ρολόι. Ήταν ήδη πέντε το απόγευμα και τα γόνατά μου πονούσαν από το πρωινό καθάρισμα.
«Μαρία, είχα πει πως σήμερα ήθελα να πάω μια βόλτα στη θάλασσα. Έχω ανάγκη λίγο χρόνο για μένα.»
Η σιωπή στην άλλη άκρη ήταν βαριά. «Μαμά, δεν καταλαβαίνεις… Δεν έχω κανέναν άλλον. Πάντα εσύ βοηθάς.»
Έκλεισα τα μάτια. Πάντα εγώ. Πάντα η μαμά, η γιαγιά, η γυναίκα που τρέχει για όλους. Πότε έγινα αόρατη; Πότε σταμάτησα να είμαι η Ελένη και έγινα απλώς η βοήθεια;
Θυμήθηκα τα χρόνια που μεγάλωνα τη Μαρία και τον μικρό της αδερφό, τον Γιώργο, μόνη μου, μετά που ο πατέρας τους έφυγε για τη Γερμανία. Τότε ήμουν δυνατή, γεμάτη όνειρα, ακόμα κι αν δεν είχα τίποτα. Τώρα, στα 65 μου, με ένα μικρό διαμέρισμα στο Παγκράτι και μια σύνταξη που δεν φτάνει ούτε για τα βασικά, νιώθω πως όλοι περιμένουν από μένα να δίνω χωρίς να ζητώ τίποτα.
Το κουδούνι χτύπησε απότομα. Ήταν η Μαρία με τα δύο παιδιά της, τον Νικόλα και τη μικρή Άννα. «Μαμά, σε παρακαλώ, δεν έχω άλλη λύση», είπε σχεδόν με δάκρυα στα μάτια.
Τα εγγόνια μου έτρεξαν στην αγκαλιά μου. Τους αγαπώ όσο τίποτα, αλλά ένιωθα το βάρος να με πλακώνει. Έβαλα ένα χαμόγελο και τους έφτιαξα μακαρόνια, όπως πάντα. Όταν έφυγε η Μαρία, κάθισα στην κουζίνα και κοίταξα το παλιό ραδιόφωνο που έπαιζε λαϊκά τραγούδια. Ένα δάκρυ κύλησε στο μάγουλό μου.
Το βράδυ, όταν τα παιδιά κοιμήθηκαν, πήρα το θάρρος να τηλεφωνήσω στη φίλη μου τη Σοφία. «Δεν αντέχω άλλο», της είπα. «Νιώθω πως έχω χαθεί.»
Η Σοφία γέλασε πικρά. «Όλες έτσι νιώθουμε, Ελένη μου. Μας μεγάλωσαν να πιστεύουμε πως η αξία μας είναι μόνο στο να υπηρετούμε τους άλλους.»
Έμεινα ξάγρυπνη εκείνο το βράδυ. Θυμήθηκα τα νιάτα μου στη Σύρο, τα καλοκαίρια που χόρευα στις πανηγύρεις και γελούσα μέχρι δακρύων. Πότε σταμάτησα να γελάω;
Το επόμενο πρωί, αποφάσισα να μιλήσω στη Μαρία. Την κάλεσα σπίτι για καφέ.
«Μαμά, τι συμβαίνει;» με ρώτησε ανήσυχη.
«Θέλω να σου μιλήσω σαν γυναίκα προς γυναίκα», της είπα ήρεμα αλλά σταθερά. «Σε αγαπώ και θέλω να βοηθάω τα παιδιά σου, αλλά δεν μπορώ να είμαι πάντα διαθέσιμη. Έχω κι εγώ ζωή.»
Η Μαρία με κοίταξε σαν να μην καταλάβαινε. «Μα εσύ πάντα ήσουν εδώ…»
«Και πάντα θα είμαι όσο μπορώ», της απάντησα. «Αλλά πρέπει να μάθεις να στηρίζεσαι και σε άλλους. Ή να οργανώνεις αλλιώς τη ζωή σου.»
Η φωνή της ανέβηκε: «Δηλαδή τι; Να αφήσω τη δουλειά μου; Να μην προσπαθήσω για τα παιδιά μου;»
«Όχι», της είπα απαλά. «Να μάθεις να ζητάς βοήθεια από τον άντρα σου, από φίλους, από παιδικό σταθμό. Δεν γίνεται όλα να περνούν από μένα.»
Έγινε σιωπή. Η Μαρία σηκώθηκε νευρικά και άρχισε να περπατάει πάνω-κάτω στο σαλόνι.
«Νομίζεις ότι είναι εύκολο; Ο Κώστας δουλεύει όλη μέρα! Οι φίλες μου έχουν κι αυτές τα δικά τους! Και ο παιδικός σταθμός είναι πανάκριβος!»
Την άφησα να ξεσπάσει. Ήξερα πως δεν ήταν εύκολο για καμία μας.
«Ξέρεις τι φοβάμαι;» της είπα τελικά. «Ότι μια μέρα θα ξυπνήσω και δεν θα ξέρω ποια είμαι. Ότι θα φύγω από αυτή τη ζωή χωρίς να έχω ζήσει τίποτα για μένα.»
Η Μαρία με κοίταξε με δάκρυα στα μάτια αυτή τη φορά.
«Συγγνώμη μαμά… Δεν το είχα σκεφτεί έτσι.»
Την αγκάλιασα σφιχτά. «Δεν φταις εσύ μόνο. Κι εγώ σε κακόμαθα ίσως… Αλλά τώρα πρέπει να αλλάξουμε λίγο τα πράγματα.»
Τις επόμενες μέρες ήταν δύσκολες. Η Μαρία προσπάθησε να βρει άλλες λύσεις – ζήτησε από τον Κώστα να παίρνει τα παιδιά κάποιες μέρες νωρίτερα, μίλησε με μια γειτόνισσα για βοήθεια, ακόμα και με τον παιδικό σταθμό για μερικές ώρες την εβδομάδα.
Εγώ άρχισα να κάνω μικρά πράγματα για μένα: πήγα μια βόλτα στη θάλασσα μόνη μου, ήπια καφέ με τη Σοφία στην πλατεία Βαρνάβα, ξεκίνησα μαθήματα χορού παραδοσιακού στο πολιτιστικό κέντρο.
Κάθε φορά που έλεγα «όχι» στη Μαρία ένιωθα τύψεις – αλλά μετά ένιωθα και μια μικρή νίκη μέσα μου.
Ένα βράδυ ήρθε σπίτι με ένα κουτί γλυκά.
«Για σένα μαμά», είπε διστακτικά.
Καθίσαμε μαζί στο μπαλκόνι και μιλήσαμε σαν δύο γυναίκες που προσπαθούν να βρουν ισορροπία ανάμεσα στην αγάπη και την αυτοθυσία.
«Ξέρεις μαμά», είπε η Μαρία κοιτώντας τα φώτα της πόλης, «ίσως πρέπει κι εγώ να μάθω να λέω όχι…»
Γελάσαμε μαζί – πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό.
Τώρα πια ξέρω πως δεν είναι εγωιστικό να ζητάς χώρο για τον εαυτό σου. Είναι αναγκαίο.
Αναρωτιέμαι: Πόσες γυναίκες στην Ελλάδα έχουν χαθεί στον ρόλο της μητέρας ή της γιαγιάς; Πόσες ξεχνούν πως έχουν δικαίωμα στη χαρά; Εσείς τι θα κάνατε αν ήσασταν στη θέση μου;