«Νόμιζα πως βοηθάω την κόρη μου, αλλά έγινα μόνο η νταντά, η μαγείρισσα και το πορτοφόλι της» – Η εξομολόγηση μιας συνταξιούχου μητέρας στην Αθήνα
«Μαμά, μπορείς να πάρεις τη Μαρίνα από το σχολείο; Έχω δουλειά μέχρι αργά.»
Η φωνή της Ελένης αντηχεί ακόμα στ’ αυτιά μου, γεμάτη βιασύνη και μια δόση ενοχής που προσπαθεί να κρύψει. Κοιτάζω το ρολόι. Είναι ήδη τρεις και μισή, κι εγώ δεν έχω προλάβει ούτε να φάω ένα πιάτο φαΐ. Πριν λίγα χρόνια, τέτοια ώρα θα έπινα τον καφέ μου στο μπαλκόνι, θα χάζευα τα περιστέρια στην πλατεία. Τώρα, κάθε μέρα είναι ένας μαραθώνιος.
Όταν ο Γιώργος, ο άντρας της Ελένης, της ανακοίνωσε πως φεύγει για μια άλλη γυναίκα, ένιωσα τον κόσμο μου να γκρεμίζεται. Όχι μόνο για εκείνη – για όλους μας. Η Ελένη ήρθε πίσω στο πατρικό με τη μικρή Μαρίνα αγκαλιά και τα μάτια της πρησμένα από το κλάμα. «Μαμά, δεν έχω πού αλλού να πάω», μου είπε. Την αγκάλιασα σφιχτά. «Εδώ είναι το σπίτι σου», της απάντησα χωρίς δεύτερη σκέψη.
Τους πρώτους μήνες ήμουν περήφανη για τον εαυτό μου. Ένιωθα πως κάνω το σωστό: βοηθούσα την κόρη μου να σταθεί ξανά στα πόδια της, έδινα αγάπη στη μικρή Μαρίνα που είχε χάσει τον πατέρα της από τη μια μέρα στην άλλη. Ξυπνούσα νωρίς, ετοίμαζα πρωινό, πήγαινα τη μικρή στο σχολείο, έπλενα, μαγείρευα, έτρεχα στις δουλειές του σπιτιού. Η Ελένη έψαχνε για δουλειά – ή τουλάχιστον έτσι νόμιζα.
Με τον καιρό όμως άρχισαν να αλλάζουν τα πράγματα. Η Ελένη βρήκε μια θέση σε ένα λογιστικό γραφείο, αλλά οι ώρες της ήταν ακανόνιστες. Συχνά γύριζε αργά το βράδυ ή έλεγε πως έχει να βγει με φίλους για να «ξεσκάσει». Στην αρχή τη δικαιολογούσα: «Είναι νέα γυναίκα, έχει ανάγκη να ζήσει λίγο μετά από όσα πέρασε». Όμως οι μέρες έγιναν εβδομάδες, οι εβδομάδες μήνες.
«Μαμά, μπορείς να κρατήσεις τη Μαρίνα το Σάββατο; Θέλω να πάω μια εκδρομή με τα κορίτσια.»
«Μα Ελένη, είχα κανονίσει να πάω στη θεία Άννα…»
«Σε παρακαλώ! Δεν έχω βγει έξω εδώ και μήνες!»
Και πάλι υποχωρούσα. Η θεία Άννα έμενε μόνη της μετά τον θάνατο του θείου Κώστα και περίμενε πώς και πώς μια επίσκεψη. Αλλά εγώ έμενα σπίτι με τη μικρή Μαρίνα – που την αγαπώ σαν τα μάτια μου, αλλά δεν είμαι πια νέα.
Σιγά σιγά άρχισα να νιώθω αόρατη μέσα στο ίδιο μου το σπίτι. Η Ελένη άφηνε τα ρούχα της όπου να ’ναι, δεν βοηθούσε στις δουλειές, δεν ρωτούσε ποτέ αν χρειάζομαι κάτι ή αν κουράστηκα. Το μόνο που άκουγα ήταν «μαμά, μπορείς…;» ή «μαμά, έχεις λίγα λεφτά να μου δανείσεις μέχρι να πληρωθώ;». Το δικό μου επίδομα σύνταξης – που με τόσο κόπο είχα μαζέψει – άρχισε να εξαφανίζεται σε λογαριασμούς, ψώνια και έξοδα που δεν ήταν δικά μου.
Ένα βράδυ, καθώς καθόμουν μόνη στην κουζίνα με ένα φλιτζάνι χαμομήλι, άκουσα την Ελένη να μιλάει στο τηλέφωνο στο δωμάτιό της:
«Ναι, μαμάς σπίτι είναι… Πάλι αυτή θα κρατήσει τη μικρή. Τι να κάνω; Δεν μπορώ αλλιώς.»
Ένιωσα ένα σφίξιμο στο στήθος. Ήμουν πια μόνο η νταντά; Η μαγείρισσα; Το πορτοφόλι; Πού πήγε η σχέση μας; Πού πήγε η αγάπη;
Την επόμενη μέρα προσπάθησα να της μιλήσω.
«Ελένη, θέλω να σου πω κάτι.»
Με κοίταξε αφηρημένη πάνω από το κινητό της.
«Νιώθω ότι έχω γίνει απλώς η βοηθός σου. Δεν είμαι μόνο η μαμά σου ή η γιαγιά της Μαρίνας. Έχω κι εγώ ανάγκες.»
Σήκωσε τα μάτια της και για πρώτη φορά είδα μια σκιά θυμού.
«Δηλαδή τι θες να κάνω; Να τα παρατήσω όλα; Να μην δουλεύω;»
«Όχι, παιδί μου… Απλώς θέλω λίγη βοήθεια. Λίγο σεβασμό. Να νιώσω ότι υπάρχω κι εγώ.»
Έφυγε από το δωμάτιο χωρίς να απαντήσει.
Από εκείνη τη μέρα κάτι άλλαξε ανάμεσά μας. Η Ελένη έγινε πιο ψυχρή. Μιλούσαμε μόνο για τα απολύτως απαραίτητα: τι ώρα θα γυρίσει, τι θα φάει η Μαρίνα, αν πλήρωσα τον λογαριασμό του ρεύματος. Τα βράδια έκλαιγα σιωπηλά στο μαξιλάρι μου. Δεν ήθελα να τη χάσω – αλλά δεν άντεχα άλλο αυτή την κατάσταση.
Μια μέρα χτύπησε το κουδούνι. Ήταν ο πρώην άντρας της Ελένης, ο Γιώργος. Ήρθε να δει τη Μαρίνα μετά από μήνες απουσίας.
«Καλησπέρα, κυρία Σοφία», είπε αμήχανα.
Τον κοίταξα στα μάτια – τόση απογοήτευση και θυμός μαζί δεν είχα ξανανιώσει.
«Η κόρη σας είναι καλά;»
«Όσο καλά μπορεί να είναι μια γυναίκα που μεγαλώνει μόνη της ένα παιδί», του απάντησα κοφτά.
Κάθισε με τη Μαρίνα στο σαλόνι και την άκουγα να γελάει – τόσο σπάνιο πια αυτό το γέλιο στο σπίτι μας. Όταν έφυγε ο Γιώργος, η Ελένη ήταν ήδη έξω με φίλους. Το σπίτι άδειο κι εγώ μόνη με τις σκέψεις μου.
Το ίδιο βράδυ πήρα μια απόφαση: θα μιλούσα ξανά στην Ελένη, αυτή τη φορά πιο αυστηρά.
«Ελένη, πρέπει να βρούμε μια λύση. Δεν μπορώ άλλο έτσι. Θέλω κι εγώ ζωή. Θέλω να βλέπω φίλους μου, να κάνω πράγματα για μένα.»
Με κοίταξε σαν να μην με αναγνώριζε.
«Δηλαδή τι θες; Να φύγω; Να πάω πού;»
«Δεν σου λέω να φύγεις. Σου λέω να σεβαστείς ότι υπάρχω κι εγώ εδώ μέσα.»
Για πρώτη φορά είδα δάκρυα στα μάτια της. Ίσως κατάλαβε κάτι – ίσως όχι.
Τις επόμενες μέρες προσπάθησε λίγο περισσότερο: μάζεψε τα ρούχα της, έπλυνε τα πιάτα μια-δυο φορές, πήρε τη Μαρίνα από το σχολείο χωρίς να το ζητήσω εγώ. Αλλά τίποτα δεν ήταν όπως πριν.
Σκέφτομαι συχνά: μήπως φταίω εγώ που την έμαθα έτσι; Μήπως η αγάπη μου έγινε φυλακή και για τις δυο μας;
Τώρα κάθομαι στο μπαλκόνι μόνη και κοιτάζω τα φώτα της Αθήνας. Αναρωτιέμαι: Πόσο πρέπει να θυσιάζεται μια μάνα για το παιδί της; Και πότε πρέπει να πει «ως εδώ»;
Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου;