Θυσιάζω την ευτυχία μου για τη μαμά και την αδερφή μου; Η ιστορία μιας Ελληνίδας που κουράστηκε να είναι ο στυλοβάτης της οικογένειας
«Πάλι εσύ, Ιωάννα; Πάλι εσύ θα πας στη λαϊκή;» Η φωνή της μητέρας μου, της Ελένης, αντηχεί στο μικρό μας διαμέρισμα στη Νίκαια. Είναι Κυριακή πρωί, κι εγώ, όπως κάθε εβδομάδα, φοράω το παλιό μου μπουφάν και ετοιμάζομαι να βγω. Η αδερφή μου, η Μαρία, κάθεται στον καναπέ με το κινητό στο χέρι, τα μάτια της καρφωμένα στην οθόνη. «Δεν μπορώ, ρε μάνα, έχω να μιλήσω με τον Πέτρο», λέει χωρίς να σηκώσει το βλέμμα.
Σφίγγω τα χείλη μου. Πόσες φορές ακόμα θα κάνω εγώ τα πάντα; Πόσες φορές θα θυσιάσω το δικό μου χρόνο, τα όνειρά μου, για να κρατήσω αυτή την οικογένεια όρθια; Από τότε που πέθανε ο πατέρας μας, πριν δέκα χρόνια, όλα έπεσαν πάνω μου. Η μητέρα μου βυθίστηκε στη θλίψη και η Μαρία… απλώς αρνήθηκε να μεγαλώσει.
Γυρίζω από τη λαϊκή με σακούλες γεμάτες πορτοκάλια, ντομάτες και πατάτες. Η μαμά κάθεται στην κουζίνα και κοιτάζει το κενό. «Μαμά, πάρε λίγο πορτοκάλι, θα σου κάνει καλό», της λέω. Με κοιτάζει με μάτια υγρά. «Χωρίς εσένα, Ιωάννα μου, δεν ξέρω τι θα κάναμε…»
Το βράδυ, όταν όλοι κοιμούνται, κάθομαι στο μικρό μπαλκόνι και κοιτάζω τα φώτα της πόλης. Θυμάμαι τα χρόνια που ήθελα να σπουδάσω στη Θεσσαλονίκη. Είχα περάσει στη Φιλοσοφική, αλλά όταν ο πατέρας έφυγε ξαφνικά από ανακοπή, όλα άλλαξαν. «Εσύ είσαι η μεγάλη τώρα», είπε η μαμά. «Εσύ πρέπει να μας κρατήσεις».
Έτσι έμεινα. Δούλεψα σε φούρνο, μετά σε σούπερ μάρκετ. Τα όνειρα μπήκαν σε ένα συρτάρι. Η Μαρία τελείωσε το λύκειο με το ζόρι και από τότε αλλάζει δουλειές σαν τα πουκάμισα. Πάντα βρίσκει μια δικαιολογία: «Δεν με καταλαβαίνουν», «Με εκμεταλλεύονται», «Δεν είναι αυτό που θέλω». Και πάντα γυρίζει σπίτι με άδεια χέρια.
Μια μέρα, χτυπάει το τηλέφωνο. Είναι ο Νίκος από τη δουλειά. «Ιωάννα, θέλεις να πάμε για καφέ;» Η καρδιά μου χτυπάει δυνατά. Ο Νίκος είναι ευγενικός, με κοιτάζει πάντα στα μάτια όταν μιλάμε. Δεν θυμάμαι πότε ήταν η τελευταία φορά που κάποιος με ρώτησε πώς νιώθω.
«Μαμά, θα βγω λίγο», λέω διστακτικά. Η Μαρία σηκώνει το φρύδι. «Πού πας ντυμένη έτσι;» Η μαμά με κοιτάζει σαν να μην καταλαβαίνει. «Μαζί μας θα φας;»
Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια λέω όχι. Βγαίνω από το σπίτι με ένα αίσθημα ενοχής να με πνίγει αλλά και μια μικρή σπίθα χαράς μέσα μου.
Ο καφές με τον Νίκο είναι σαν ανάσα καθαρού αέρα. Μιλάμε για βιβλία, για ταξίδια που δεν κάναμε ποτέ, για όνειρα που φοβόμαστε να πούμε δυνατά. «Ιωάννα, αξίζεις κάτι καλύτερο», μου λέει στο τέλος. Τα μάτια του είναι γεμάτα κατανόηση.
Γυρίζοντας σπίτι, βρίσκω τη Μαρία να φωνάζει στη μαμά: «Γιατί δεν έφτιαξες φαΐ; Πού είναι η Ιωάννα;» Μπαίνω μέσα κι οι δυο τους γυρίζουν και με κοιτάζουν σαν να είμαι ξένη.
«Πού ήσουν;» ρωτάει η μαμά με φωνή τρεμάμενη.
«Βγήκα λίγο έξω», απαντώ ήρεμα.
«Και μας άφησες μόνες;» πετάγεται η Μαρία.
Η οργή μέσα μου φουντώνει. «Δεν είμαι υπηρέτρια! Έχω κι εγώ ζωή!»
Η Μαρία γελάει ειρωνικά. «Άμα θες ζωή, να πας να τη βρεις αλλού!»
Η μαμά βάζει τα κλάματα. «Μη μαλώνετε κορίτσια μου… Δεν αντέχω άλλο…»
Τρέχω στο δωμάτιό μου και κλείνω την πόρτα πίσω μου. Τα δάκρυα τρέχουν χωρίς σταματημό. Γιατί πρέπει πάντα εγώ να είμαι αυτή που κρατάει τα πάντα; Γιατί κανείς δεν βλέπει πόσο κουρασμένη είμαι;
Τις επόμενες μέρες αποφεύγω τα πολλά λόγια. Η Μαρία συνεχίζει να μην κάνει τίποτα στο σπίτι. Η μαμά όλο και περισσότερο βυθίζεται στη θλίψη της. Εγώ νιώθω ότι πνίγομαι.
Ένα βράδυ ο Νίκος με παίρνει τηλέφωνο: «Ιωάννα, θέλω να σου πω κάτι σημαντικό. Μου πρότειναν δουλειά στην Κρήτη και θέλω να έρθεις μαζί μου». Η καρδιά μου σταματάει για ένα δευτερόλεπτο.
«Δεν μπορώ να αφήσω τη μαμά και τη Μαρία», του λέω σχεδόν αυτόματα.
«Και τον εαυτό σου;» ρωτάει εκείνος ήρεμα.
Όλη νύχτα στριφογυρίζω στο κρεβάτι. Αν φύγω, ποιος θα τις φροντίσει; Αν μείνω, θα χάσω την ευκαιρία για μια νέα αρχή;
Το επόμενο πρωί βρίσκω τη Μαρία στην κουζίνα να τρώει τοστ.
«Μπορείς να βοηθήσεις λίγο σήμερα;» τη ρωτάω ήρεμα.
«Έχω δουλειά», απαντάει ξερά.
«Ποια δουλειά; Αφού κάθεσαι όλη μέρα!»
«Άντε παράτα μας!»
Η μαμά μπαίνει στη μέση: «Ιωάννα, μην πιέζεις τη Μαρία… Δεν είναι όλοι σαν εσένα». Αυτό το «δεν είναι όλοι σαν εσένα» ηχεί σαν κατάρα στ’ αυτιά μου.
Το ίδιο βράδυ παίρνω μια βαθιά ανάσα και τους λέω: «Ο Νίκος φεύγει για Κρήτη και μου ζήτησε να πάω μαζί του». Σιωπή.
Η Μαρία πετάγεται πρώτη: «Και θα μας αφήσεις έτσι;»
Η μαμά αρχίζει να κλαίει: «Χωρίς εσένα τι θα κάνουμε;»
«Δεν μπορώ άλλο», λέω σιγανά αλλά σταθερά. «Έχω κι εγώ δικαίωμα στη ζωή». Η Μαρία σηκώνεται και φεύγει από το δωμάτιο χτυπώντας την πόρτα. Η μαμά μένει εκεί, μικρή και αδύναμη.
Την επόμενη μέρα ετοιμάζω μια βαλίτσα. Η καρδιά μου σπάει αλλά νιώθω κι ένα βάρος να φεύγει από πάνω μου. Πριν φύγω, αγκαλιάζω τη μαμά σφιχτά.
«Θα είμαι πάντα εδώ αν με χρειαστείς… Αλλά πρέπει να ζήσω κι εγώ».
Στο λεωφορείο για το λιμάνι σκέφτομαι όλα αυτά τα χρόνια που έχασα τον εαυτό μου για χάρη των άλλων. Μήπως ήρθε η ώρα να βάλω τα όριά μου;
Και τώρα ρωτάω κι εσάς: Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου; Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η θυσία πριν γίνει φυλακή;